Adalet ve ekonomi birbirinden ayrı düşünülemez. Piyasanın güvenliği, mahkemelerin hızı ve dürüst ticaretin teminatı, çoğu zaman gözden kaçan bir aktörün, “Bilirkişilerin” omuzlarındadır. İşte 186 bin liralık kritik sınırda, tüketici ile üretici arasındaki dengeyi koruyan ve “çürük yumurtaları” ayıklayan o gizli kahramanların ekonomiye kattığı stratejik değerdir.
Adalet yalnızca mahkeme salonlarında verilen kararlarla sınırlı değildir. Adalet; ekonominin işleyişinde, piyasa aktörlerinin güveninde ve vatandaşın devlete olan inancında somut karşılık bulan bir sistemdir. Bu sistemin en kritik ama çoğu zaman görünmeyen aktörlerinden biri ise bilirkişilerdir.
“Bilirkişilik Eğitimi ve Adalete Stratejik Yatırım”
Adalet Bakanlığı bünyesinde, İstanbul Bölge Bilirkişilik Kurulunda görev alacak yaklaşık 1500 bilirkişi adayına eğitim verme sorumluluğunu üstlenmiş bir akademisyen olarak şunu açıkça ifade edebilirim ki! Bilirkişilik, yalnızca teknik bilgi değil; etik duruş, kamusal sorumluluk ve güçlü bir adalet bilinci gerektirir. Bu nedenle verilen eğitimler, sıradan bir mesleki aktarım değil, adalet sisteminin geleceğine yapılan stratejik bir yatırımdır.
Bugün bilirkişilik müessesesi, yargı sisteminin karar kalitesini doğrudan etkileyen bir yapı hâline gelmiştir. Bilirkişi raporları; ceza, hukuk, icra ve idari yargılamalarda hâkimin kanaatini şekillendiren en önemli araçlardan biridir. Hatalı, eksik veya yönlendirilmiş bir rapor yalnızca bir davayı değil, toplumsal adalet algısını da zedeler.
“Adaletin Kalbinde “Temiz Sicil” Şartı”
Bu nedenle Bilirkişilik Kanunu’nun ve etik ilkelerin altını özellikle çizmek gerekir. Bilirkişilik; suç örgütleriyle, yasa dışı yapılarla veya etik dışı ilişkilerle temas etmiş kişilerin kesin olarak dışında tutulması gereken, yüksek güven ve itibar temelli bir kamusal sorumluluğu olan görevdir. Terörle, hırsızlıkla, çirkin ve karanlık ilişkilerle yolu kesişmiş kişilerin bilirkişilik gibi adaletin kalbinde yer alan bir görevde bulunması asla kabul edilemez. Bu duruş, kişisel bir tercih değil; hukukun ve devlet ciddiyetinin doğal sonucudur.
“Kazanç Kapısı Değil, Adalet Nöbeti”
Eğitimlerde özellikle vurguladığım bir diğer husus da şudur: Bilirkişilik, yüksek gelir beklentisiyle yapılan bir iş değildir. Tam tersine, adalete katkı sunma bilinciyle yürütülen, sorumluluğu ağır bir kamusal hizmettir. Kapitalizmin sunduğu imkânları etik dışı biçimde kullanan, lüks ve şatafat içinde yaşayan bazı kesimlerin bilirkişiliğe yönelmemesinin temel sebebi de budur. Çünkü bilirkişilik; harama mesafe koymayı, helal kazancı ve şeffaflığı esas alır. Bu müessese içinde yer alanların ezici çoğunluğu, mesleki onurunu maddi kazancın önünde tutan uzmanlardan oluşur.
Bu noktada altını özellikle çizmek isterim: Adaletin tesis edilmesine ve ekonomide yaşanan aksaklıkların giderilmesine doğrudan katkı sağlayacak uzmanlara verdiğim bilirkişilik eğitimleri, iletişim ve halkla ilişkiler öğrencilerine verdiğim derslerden dahi daha anlamlı ve daha derin bir sorumluluk taşımaktadır. Çünkü burada yapılan her doğru yönlendirme, yalnızca bireysel bir başarı değil; adalet sisteminin tamamına yayılan bir etki üretmektedir.
“Tüketici Hakem Heyetleri, Piyasanın Sigortasıdır”
Bilirkişilik müessesesinin ekonomiyle kesiştiği en önemli alanlardan biri ise Tüketici Hakem Heyetleridir. Bugün Türkiye’de Tüketici Hakem Heyetleri, yaklaşık 186.000 TL’ye kadar olan tüketici uyuşmazlıklarını karara bağlama yetkisine sahiptir. Bu sınır, milyonlarca vatandaş için hızlı, düşük maliyetli ve etkin bir hak arama yolu anlamına gelmektedir.
Tüketici Hakem Heyetleri bünyesinde yapılan incelemelerde bilirkişi raporları kritik rol oynar. Ayıplı mal, kusurlu hizmet, haksız sözleşme şartları ve tüketiciyi yanıltan ticari uygulamalar; teknik ve objektif bilirkişi değerlendirmeleriyle tespit edilir. Bu sayede kurumsal kimliğe yakışmayan, hileli ve sistem dışı uygulamalar ortaya çıkarılır.
“Dürüst Ticaretin Koruyucu Kalkanı”
Bu mekanizmanın ekonomi üzerindeki etkisi çoğu zaman yeterince konuşulmaz. Oysa burada çift yönlü bir fayda söz konusudur. Bir yandan tüketiciyi mağdur eden, kurumsal yapıya uymayan firmalar disipline edilirken; diğer yandan gerçekten kurumsal, şeffaf ve etik çalışan firmalar korunur. Piyasa içerisindeki “çürük yumurtalar” ayıklanırken, sağlıklı rekabet ortamı güçlenir.
Daha da önemlisi, Tüketici Hakem Heyetleri sayesinde çözülmüş uyuşmazlıklar, adliyelerde dava konusu olmaktan çıkar. Bu durum; mahkemelerin iş yükünü azaltır, yargılama sürelerini kısaltır ve kamu kaynaklarının daha etkin kullanılmasını sağlar. Dolayısıyla bilirkişilik ve hakem heyetleri, yalnızca hukuki değil; aynı zamanda ekonomik bir denge unsurudur.
“Bakan Tunç’un İşaret Ettiği ‘Güven’ Temeli”
Adalet Bakanlığı’nın son dönemde bilirkişilerin görev ve sorumluluklarına ilişkin yaptığı açıklamalar da bu bakış açısını destekler niteliktedir. Nitekim Adalet Bakanı Yılmaz Tunç’un, “Hakikatle güçlenen bilirkişilik, güven veren yargının teminatıdır” sözü, bu yeni dönemin vizyonunu özetlemektedir. Amaç; daha nitelikli raporlar, daha hızlı yargılama ve daha adil kararlar üretmektir. Bu hedef, yalnızca hukukçuların değil; ekonomistlerin, işletmecilerin ve piyasa aktörlerinin de doğrudan ilgilendiği bir konudur.
Sonuç olarak şunu net biçimde söylemek gerekir: Bilirkişilik ve Tüketici Hakem Heyetleri, Türkiye’de adalet ile ekonomi arasında kurulan en stratejik köprülerden biridir. Bu köprünün sağlamlığı; etik ilkelere bağlı, mesleki yeterliliği yüksek ve kamusal sorumluluğunun farkında olan uzmanlarla mümkündür. Adaletin hızlı ve adil işlemesi, yalnızca hukukun değil; ekonomik güvenliğin de temel şartıdır.
Ve unutulmamalıdır ki; güçlü ekonomi, ancak güçlü bir adalet sistemi ve bu sisteme doğru veriyi sağlayan liyakatli bilirkişilerle mümkündür.
